mind pieces

our_national_complex

13/10/2018

Ας ξεκινήσουμε με ένα παράδειγμα.

Έστω ότι οδηγούμε στην εθνική οδό. Κινούμαστε στην αριστερή λωρίδα (όπως συνηθίζουμε άλλωστε), με ταχύτητα λίγο ή αρκετά πάνω από το όριο της οδού (όπως συνηθίζουμε άλλωστε), και ξαφνικά βλέπουμε στον καθρέφτη μας κάποιο άλλο όχημα να μας πλησιάζει από πίσω με υπερβολική ταχύτητα (σ.σ. “υπερβολικές” είναι πάντα οι ταχύτητες με τις οποίες κινούνται τα άλλα οχήματα και όχι εμείς - εμείς απλά ακολουθούμε το “ρεύμα”).

Αφού - στο θετικό σενάριο και προς την ασφάλεια όλων - αλλάξουμε λωρίδα και το εν λόγω όχημα μας προσπεράσει, η στάση μας διαφοροποιείται σημαντικά ανάλογα με τον τύπο του οχήματος. Εάν δηλαδή πρόκειται για ένα όχημα κατώτερο από το δικό μας, η πρώτη μας αντίδραση θα είναι κάποια ελληνοπρεπέστατη κραυγή (sic) του τύπου “Που πας ρε *συμπληρώστε-τη-λέξη-της-αρεσκείας-σας* με το σαράβαλο!”, ενώ εάν πρόκειται για ένα πολυτελές όχημα μεγάλου κυβισμού, ο εκνευρισμός μας για την επικίνδυνη οδική συμπεριφορά θα μετριαστεί (με την σιωπηρή ή όχι αιτιολόγηση “E καλά, αν δεν τρέξει αυτός, ποιος;”) ή ακόμη και θα μετατραπεί σε θαυμασμό για το συγκεκριμένο όχημα (και πάλι, σιωπηρό ή όχι).

Στο συγκεκριμένο παράδειγμα βλέπουμε, δηλαδή, ότι τείνουμε να εξαρτούμε τη δική μας στάση απέναντι σε μια αντικειμενικά απαράδεκτη συμπεριφορά από το αν θεωρούμε ότι αυτήν προέρχεται από κάποιον κατώτερο ή ανώτερό μας. Στην πρώτη περίπτωση εξοργιζόμαστε και εκφραζόμαστε επιθετικά, ενώ στη δεύτερη οι αντιδράσεις μας μετριάζονται και η συμπεριφορά αυτή έως και δικαιολογείται, σα να παραδινόμαστε στην όποια “μοίρα” οδήγησε στο να μας επιβληθεί κάποιος τον οποίο θεωρούμε ανώτερο. Σημαντικό επίσης είναι, ότι εξαρτούμε την κρίση μας για την προαναφερθείσα κατωτερότητα/ανωτερότητα από μια ανεπαρκή αξιολόγηση, συνδέοντας τον τύπο του οχήματος με τα χαρακτηριστικά του οδηγού του.

Αντίστοιχες συμπεριφορές εκδηλώνονται σε πλείστες άλλες πτυχές της ζωής και της καθημερινότητάς μας, αποτελώντας κατ’ ουσίαν εκφράσεις του ίδιου συμπλέγματος:

Του να μη μπορούμε να δεχτούμε ότι κάποιος τον οποίο θεωρούμε κατώτερό μας μας εξαπάτησε ή μας επιβλήθηκε.

Τολμώ δε να το χαρακτηρίσω “εθνικό μας σύμπλεγμα” (εξ ου και ο τίτλος του άρθρου άλλωστε), αναγνωρίζοντας όχι μόνο τις εκφράσεις του, αλλά και τις προεκτάσεις του για την κυρίαρχη στάση της πλειοψηφίας στα περισσότερα ζητήματα, από την οδήγηση έως τους κανόνες συμπεριφοράς προς τους συμπολίτες μας, και από τον εργασιακό στίβο έως την πολιτική ζωή του τόπου.

Ας κωδικοποιήσουμε τα ανωτέρω ώστε να γίνει καλύτερα κατανοητό το περιεχόμενό τους:

1) Το “κλειδί” στο συγκεκριμένο σύμπλεγμα, είναι η αξιολόγηση της ανωτερότητας ή κατωτερότητας αυτού που μας εξαπάτησε ή μας επιβλήθηκε. Και αυτή, όπως παρουσιάστηκε και στο παράδειγμά μας, είναι συνήθως υποκειμενική και ανεπαρκής.

2) Το ίδιο το σύμπλεγμα εκφράζεται με δύο τρόπους: (α) τη διαφορετική στάση μας απέναντι σε όσους έχουμε αξιολογήσει ως ανώτερους και σε όσους έχουμε αξιολογήσει ως κατώτερους, και (β) το γεγονός ότι νιώθουμε λιγότερο άβολά ή αδικημένοι όταν έχουμε εξαπατηθεί από τους πρώτους.

3) Το συγκεκριμένο σύμπλεγμα τροφοδοτείται τόσο από τους ανθρώπους που επιδίδονται σε απαράδεκτες συμπεριφορές, όσο και από εμάς τους ίδιους, λόγω ενός συνδυασμού των σημείων (1) και (2).

Από τη μία πλευρά, λοιπόν, άνθρωποι ανεπαρκείς, ανέντιμοι ή ανήθικοι, αρέσκονται στο να δικαιολογούν τις συμπεριφορές θεωρώντας εαυτούς ανώτερους από τους ανθρώπους που γίνονται δέκτες των συγκεκριμένων συμπεριφορών, προσπαθώντας μάλιστα να “κερδίσουν” στα μάτια των υπολοίπων αυτήν την ανωτερότητα μέσα από την απόκτηση προσόντων/αγαθών τα οποία θεωρείται ότι έχουν αξία σε κάποιον γενικότερο κώδικα αξιολόγησης (λ.χ. τίτλοι σπουδών, θέσεις εργασίας, κοινωνική προβολή, οικονομική ισχύς, υλικά αγαθά, κλπ.).

Ο ανεύθυνος οδηγός ενός πολυτελούς οχήματος (όπως στο παράδειγμά μας) θεωρεί ότι είναι ανώτερος ως οδηγός από τους υπόλοιπους οδηγούς και κατά συνέπεια αυτοί θα πρέπει να τον αντιμετωπίζουν διαφορετικά όταν παραβιάζει τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας. Ο ανέντιμος πολιτικός με "περγαμηνές" θεωρεί ότι είναι ανώτερος ως πολίτης από τους ψηφοφόρους του και κατά συνέπεια αυτοί (ακόμη και ο Νόμος) θα πρέπει να τον αντιμετωπίζουν διαφορετικά όταν ψεύδεται, αδικεί ή παρανομεί. Ο επιτυχημένος ανήθικος επιχειρηματίας θεωρεί ότι είναι ανώτερος ως άνθρωπος από τους εργαζομένους του και κατά συνέπεια δικαιούται να τους εκμεταλλεύεται χωρίς να θεωρείται ότι τους αδικεί.

Από την άλλη πλευρά, και εμείς οι ίδιοι δεχόμαστε ευκολότερα να μας εξαπατούν ή να μας επιβάλλονται άνθρωποι τους οποίους αξιολογούμε ως ανώτερούς μας. Είναι αξιοσημείωτο δε, ότι πολλές φορές προσδίδουμε σε αυτούς χαρακτηριστικά ανωτερότητας που δεν αξίζουν, προκειμένου να νιώσουμε οι ίδιοι καλύτερα με αυτό που έχει συμβεί. Δε γνωρίζω αν πρόκειται για κάποιον υποσυνείδητο μηχανισμό άμυνας προς διατήρηση της πνευματικής μας ισορροπίας (ούτε και έχω εξειδικευμένες γνώσεις ψυχολογίας ώστε να το αναλύσω), ωστόσο είναι γεγονός ότι αυτό συμβαίνει, και συμβαίνει μάλιστα με χαρακτηριστική σταθερότητα στις συμπεριφορές μας.

Κατ’ αντιστοιχία των προηγούμενων παραδειγμάτων, θα θεωρήσουμε ανώτερο μας τον ανεύθυνο οδηγό ενός πολυτελούς οχήματος, και δε θα αντιδράσουμε το ίδιο επιθετικά όπως απέναντι στον οδηγό ενός “σαραβαλακίου” (sic). Θα θεωρήσουμε ανώτερο μας τον ανέντιμο πολιτικό με “αστραφτερή” εκπαίδευση και κοινωνική προβολή, και δε θα τον αποδοκιμάσουμε το ίδιο επιθετικά με έναν πολιτικό που θεωρούμε κοινωνικά κατώτερό μας. Θα θεωρήσουμε ανώτερό μας έναν επιτυχημένο ανήθικο επιχειρηματία, και δε θα τον κατηγορήσουμε το ίδιο επιθετικά με έναν “μικροαπατεώνα”.

Το εθνικό μας σύμπλεγμα, λοιπόν, έχει καθιερώσει - και συνεχίζει να συντηρεί - μια άκρως επικίνδυνη συμπεριφορά:

Την ιεράρχηση ως σημαντικότερης της αξιολόγησης του ανθρώπου από την αξιολόγηση της ίδιας της συμπεριφοράς.

Εξαιρέσεις στις οποίες η παραπάνω ιεράρχηση δικαιολογείται μπορεί να υπάρχουν, ωστόσο παραμένουν ακριβώς αυτό: εξαιρέσεις.

Η υιοθέτηση της συγκεκριμένης στάσης στην καθημερινότητά μας έχει αλλοιώσει σταδιακά την αντίληψή μας για το σωστό και το λάθος, για το δίκαιο και το άδικο, για το ανήθικο και το ηθικό, για την ίδια την πραγματικότητα μέσα στην οποία ζούμε.

Όταν κάποιος μας αδικεί δεν έχει σημασία το ποιος είναι, αλλά το ότι μας αδίκησε.
Όταν κάποιος μας εξαπατά δεν έχει σημασία το ποιος είναι, αλλά το ότι μας εξαπάτησε.
Όταν κάποιος μας βλάπτει δεν έχει σημασία το ποιος είναι, αλλά το ότι μας έβλαψε.

Εφαρμόζοντας δύο μέτρα και δύο σταθμά στη στάσης μας, επιτρέπουμε σε οποιονδήποτε να μας συμπεριφέρεται και ο ίδιος εντελώς διαφορετικά ανάλογα με το αν μας θεωρεί κατώτερούς του.

Και μπορεί να φαντάζει (ή και να είναι) βολικότερο το να υποβαθμίζουμε τη σημασία συμπεριφορών που προέρχονται από ανθρώπους που αξιολογούμε ως ανώτερούς μας, ωστόσο... Μαντέψτε!

Είναι καιρός να ξεβολευτούμε.

Να ξεπεράσουμε επιτέλους το συγκεκριμένο σύμπλεγα, να κάνουμε αυτοκριτική για την έως τώρα στάση μας και να προχωρήσουμε μπροστά.

Σε μία κοινωνία η οποία θα “βλέπει” συμπεριφορές και όχι πρόσωπα, η οποία θα αντιδρά και δε θα αδρανεί κατά περίπτωση, η οποία θα αντιστέκεται και δε θα υποχωρεί απαθής κατά περίπτωση, η οποία θα προσπερνά το "περιτύλιγμα" και θα επιμένει στην ουσία.

Ακόμη και αν θεωρούμε ότι η κοινωνία δεν πρόκειται να αλλάξει, ας ξεκινήσουμε να αλλάζουμε οι ίδιοι.
Και ας επιμείνουμε.-

the_unbearable_heaviness_of_idealism

8/10/2017

Ή ελληνιστί, η αβάσταχτη βαρύτητα του ιδεαλισμού.

Ο John Galsworthy* είχε πει πως:

"Ο ιδεαλισμός αυξάνεται ευθέως ανάλογα με την απόσταση που έχει κανείς από το πρόβλημα"

Και δεν είχε καθόλου άδικο**. Οι εκφράσεις αυτού, άλλωστε, είναι διάσπαρτες στην καθημερινότητά μας και εύκολο να εντοπιστούν.

Πόσες φορές δεν έχετε συναντήσει κάποιον ο οποίος εμφανίζεται να γνωρίζει προβλήματα και λύσεις για καταστάσεις που εξελίσσονται μακριά του και δεν τον αφορούν άμεσα, από τον πόλεμο στο Αφγανιστάν και τις τρομοκρατικές επιθέσεις στην Ευρώπη, έως την κλυδωνιζόμενη οικονομία της Κίνας και τα τεκταινόμενα στην Αμερικανική πολιτική σκηνή;

Πόσες φορές δεν έχετε συναντήσει κάποιον ο οποίος εμφανίζεται να υποστηρίζει με θέρμη (αδιαπραγμάτευτα θα έλεγε κανείς) ένα ευρύ σύνολο αρχών/αξιών, από την αριστεία και την αξιοκρατία (σ.σ. δύο από τις πιο γλυκιές "ιδεολογικές καραμέλες" της εποχής μας), έως την ελευθερία της έκφρασης και την ελευθερία της αυτοδιάθεσης;

Πόσες φορές δεν έχετε συναντήσει κάποιον ο οποίος εμφανίζεται να είναι άτεγκτος έναντι αυτών που έχουν οδηγήσει στον εκμαυλισμό του σύγχρονου βίου, από τους λαοπλάνους και τους διεφθαρμένους πολιτικούς, έως τους φοροφυγάδες και τους ανεπαρκείς δημόσιους λειτουργούς;

Και πόσες φορές, ανατρέχοντας με ειλικρίνεια στη δική σας συμπεριφορά, δεν έχετε υπάρξει εσείς αυτός ο "κάποιος";

Πηγή: pixabay.com

Η σημασία την εν λόγω στάσης, καθώς και των προεκτάσεων που αυτή έχει στη ζωή του σύγχρονου ανθρώπου, είναι δύσκολο να αναλυθεί σε ένα τόσο σύντομο κείμενο. Μία σχετικά "αθώα" έκφανσή της, ωστόσο, μπορεί να αναγνωριστεί στην προσωπική ιστορία μίας παλαιότερη συζήτησης που είχα με τον παππού μου, η οποία και ακολουθεί.

Ο παππούς Χρήστος, συνταξιούχος δάσκαλος, ετών 90 σήμερα, υπήρξε - με βάση όχι μόνο της οικογενείας αλλά κυρίως έξωθεν μαρτυρίες - υπόδειγμα δασκάλου στο νομό Γρεβενών όπου και υπηρέτησε. Άτεγκτος, ευσυνείδητος, διατελέσας Επιθεωρητής... Δε σήκωνε μύγα στο σπαθί του ως δάσκαλος, δικαιολογημένα, και ακόμη δε σηκώνει.

Κάποια χρόνια μετά το ξεκίνημα της κρίσης, λοιπόν, κι ενώ έβλεπε τη σύνταξη του να μειώνεται με εκθετικό ρυθμό μου είπε σε μια κουβέντα μας: "Ας τις μειώσουν κι άλλο τις συντάξεις αν είναι να πάει καλύτερα το κράτος... Εμείς ως δάσκαλοι, ενώ με τους μισθούς μας απλά ζούσαμε αξιοπρεπώς (σ.σ. η αναφορά αφορά τις δεκαετίες του '50-'70), με τις συντάξεις μας κάναμε σπίτια, αγοράσαμε αυτοκίνητα, βοηθήσαμε παιδιά κι εγγόνια...Ας τις μειώσουν κι άλλο."

"Παππού" του λέω μετά από σύντομη σκέψη..."Αν όπως λες όλα αυτά τα χρόνια παίρνατε υψηλές συντάξεις, δυσανάλογες δηλαδή των εισφορών σας, και αύριο βγει μια απόφαση που θα λέει ότι δικαιούσασταν αρκετά χαμηλότερες, όσες οι τωρινές, και σας ζητήσει το κράτος να επιστρέψετε αναδρομικά τα πλεονάσματα που έχετε λάβει, θα τα δώσεις; Έχεις να τα δώσεις;"

Κάπου εκεί σάστισε και χαμογέλασε αμήχανα, καταλαβαίνοντας τι ήθελα να του πω.

Στην ιστορία που σας μετέφερα ο παππούς μου διατύπωσε μία άποψη κινούμενος από τη διάθεσή του να συνεισφέρει ώστε να βελτιωθούν τα δημόσια οικονομικά. Ακόμη και στην περίπτωση αυτή, όμως, στην οποία ο ίδιος έβαζε το προσωπικό του οικονομικό συμφέρον κάτω από αυτό του συνόλου, το έως ποιο βαθμό ήταν διατεθειμένος να φτάσει είναι και αυτό που αγγίζει την ουσία του ζητήματος στο οποίο αναφέρθηκε μέσω του γνωμικού του ο Galsworthy. Σε μια - όπως προείπα - σχετικά "αθώα" έκφανσή του με πολλά θετικά στοιχεία.

Επεκτείνοντας ωστόσο αυτή τη συλλογιστική, είναι εύκολο να διακρίνουμε και ένα βασικότατο μας πρόβλημα ως πολίτες, αλλά και ως άνθρωποι. Το γεγονός, δηλαδή, ότι ιδεολογούμε και επιχειρηματολογούμε με χαρακτηριστικά μεγαλύτερη ευκολία από όση θα έπρεπε να μας επιτρέπει η διάθεσή μας να συμβάλλουμε στην αλλαγή της υφιστάμενης κατάστασης. Όχι από πονηρία, ατιμία ή ανικανότητα πάντα, αλλά αρκετές φορές και μόνο από την απλή αδυναμία μας να έρθουμε κοντά στο πρόβλημα, να το σκεφτούμε σαν να είναι δικό μας, και να βάλουμε τους εαυτούς μας στη θέση του συνόλου αυτών που καλούνται να το αντιμετωπίσουν.

Να το θέσουμε ακόμη απλούστερα και προσαρμοσμένο στην καθημερινότητά μας;

Είσαι υπέρ της αριστείας;
Επίλεξέ την όταν ως επιχειρηματίας επιλέγεις συνεργάτες ή εργαζομένους, όταν ως πελάτης επιλέγεις προμηθευτές, όταν ως επαγγελματίας συναγωνίζεται με καλύτερούς σου.

Είσαι υπέρ της αξιοκρατίας;
Στήριξέ την σε κάθε περίπτωση, ακόμη και όταν θα αφορά τους φίλους σου, τα παιδιά σου, ή κι εσένα τον ίδιο.

Είσαι υπέρ της δίκαιης φορολόγησης;
Μη φοροδιαφεύγεις και επίμενε στην τήρηση της ορθής φορολογικής συμπεριφοράς από όλους, ανεξάρτητα από το όποιο βραχυπρόθεσμο δικό σου όφελος.

Είσαι υπέρ της κοινωνικής δικαιοσύνης;
Απαίτησε την ανάλογη στάση από τους πολιτικούς σου, τους συνεργάτες σου, τους φίλους σου, την οικογένειά σου, και μην ψάχνεις "παραθυράκια" για να δικαιολογήσεις την αδικία όταν άμεσα ή έμμεσα σε ευνοεί.

Οι φίλοι μας οι Αμερικανοί μέσα στον (υπέρμετρο) υλισμό τους θέτουν το όλο ζήτημα αρκετά εύστοχα.
"Put your money where your mouth is", λένε, με το "money" να χρησιμοποιείται κυριολεκτικά όσο και μεταφορικά.

Αν θέλουμε δε να κάνουμε αναφορά και στο ελληνικό δαιμόνιο (sic) επάνω στην παραγωγή συνθημάτων, μπορούμε να ανατρέξουμε στην παλαιότερη τηλεοπτική διαφήμιση τσίχλας η οποία κατέληγε πως:
"Μερικές φορές είναι καλύτερο να μασάς παρά να μιλάς".

* Ο John Galsworthy (1867-1933) ήταν Άγγλος μυθιστοριογράφος και θεατρικός συγγραφέας. Το 1932 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, με αναφορά στο σημαντικότερο έργο του "Ο θρύλος των Φόρσαϊτ".
** Θεωρούμε αυτονόητο ότι ο ιδεαλισμός εδώ αναφέρεται ως αντίθετο του πραγματισμού, χωρίς άμεση σύνδεση με τη φιλοσοφική έννοια του όρου.

on_excellence

6/8/2017

Η αριστεία δεν είναι άθλημα ώστε να σε προπονούν και να σε "ντοπάρουν" γι' αυτό από μικρό.
Η αριστεία δεν είναι παράσημο σε στολή για να το φοράς στις εκδηλώσεις, όταν "πρέπει" να σε δουν.
Η αριστεία δεν είναι γνωριμίες, δεν είναι δημόσιες σχέσεις, δεν είναι "πληρωμένες" διακρίσεις και δημοσιότητα.
Η αριστεία δεν είναι όμορφα λόγια χωρίς ουσία.
Η αριστεία δεν είναι ελιτισμός, αλλά ούτε και ισοπέδωση των πάντων.
Η αριστεία δεν είναι φιλοσοφία, αλλά ούτε και πολιτική.
Η αριστεία δεν είναι στιγμιαία τύχη.

Η αριστεία είναι μαραθώνιος δρόμος για τον οποίο προπονείσαι τρέχοντάς τον.
Η αριστεία είναι επιμονή σε κάτι το οποίο ουσιαστική αξία θα έχει για μία ισχνή μειοψηφία ή και μόνο για τον ίδιο σου τον εαυτό.
Η αριστεία είναι το να στηρίζεσαι στα πόδια σου και να προχωράς μπροστά παρά τα εμπόδια.
Η αριστεία είναι θετική συνεισφορά πέρα από την ατομικότητα.
Η αριστεία είναι αξίες, θάρρος και ρεαλισμός.
Η αριστεία είναι συνεχής προσπάθεια.

Η πραγματική αριστεία όλα αυτά...

Δυστυχώς έχουμε φτάσει στο σημείο να αποφασίζουν, ή να ξιφουλκούν, για το τι είναι αριστεία - πίσω από κοντάρια, σημαίες και λαχνούς - άνθρωποι που ουδεμία σχέση έχουν με ό,τι αυτή είναι ή αντιπροσωπεύει.

Και αυτό είναι μια πραγματική κατάντια.

Of_kindness_and_other_demons

24/7/2017

Στον François de La Rochefoucauld* ανήκει το εξής γνωμικό:

Κανείς δεν αξίζει να επαινεθεί για την καλοσύνη του αν δεν έχει τη δύναμη να είναι κακός. Κάθε άλλη καλοσύνη είναι συνήθως οκνηρία και αδύναμη θέληση.

Αν και σε πρώτη ανάγνωση φαντάζει αρκετά αιρετικό, έχω καταλήξει να πιστεύω ότι το συγκεκριμένο γνωμικό είναι στην ουσία του απόλυτα ακριβές, και ότι πίσω από αυτή την "αιχμηρή" διατύπωση κρύβει προεκτάσεις του νοήματός του σε ένα σύνολο από ζητήματα για τον άνθρωπο και τη ζωή.

Σημαντικότερη όλων: η σημασία της επιλογής.

Ως κοινωνικά ζώα (sic) συνηθίζουμε στην καθημερινότητά μας, έστω και υποσυνείδητα, να ταξινομούμε τους ανθρώπους με τους οποίους συναναστρεφόμαστε με βάση κάποιον αξιακό κώδικα. Όσο πιο περίπλοκοι είναι αυτοί οι κώδικες (ή όσο πιο περίπλοκους τους κάνουμε εμείς οι ίδιοι), τόσο πιο δύσκολο είναι να ταυτίζονται μεταξύ διαφορετικών ανθρώπων, κοινωνιών ή πολιτισμών. Ωστόσο, η βασική διάκρισή τους παραμένει διαχρονικά κοινή, και είναι αυτή μεταξύ του "καλού" και του "κακού". Καλός ή κακός άνθρωπος, καλοσύνη ή κακία. Στο - εν πολλοίς δυαδικά σκεπτόμενο - ανθρώπινο μυαλό, καταλήγει να είναι τόσο απλό. Δεν είναι τυχαίο εξ άλλου, ότι αυτή η απλή διάκριση είναι η πρώτη που έρχεται στο μυαλό και το στόμα μας όταν συζητούμε με φίλους για κάποιον κοινό γνωστό: "είναι καλός ή κακός;".

Ποιον χαρακτηρίζουμε λοιπόν ως "καλό άνθρωπο" και, κυρίως, "γιατί"; Ας το αναλύσουμε βήμα-βήμα, ώστε να καταδειχθεί και για ποιο λόγο κυρίαρχη σε αυτό είναι η σημασία της επιλογής.

Βήμα 1ο

Αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς με τους εαυτούς μας (για την οικονομία του κειμένου θα θεωρήσω ότι θέλουμε - sic), ας δεχτούμε ότι σε πρώτο επίπεδο θεωρούμε "καλό" αυτόν ο οποίος δε μας έχει βλάψει ή μας έχει βοηθήσει. Και, εφόσον πληροί αυτό το κριτήριο, σε επόμενο επίπεδο θεωρούμε "καλό" κάποιον ο οποίος δεν έχει βλάψει ή έχει βοηθήσει και άλλους ανθρώπους.

Αν αρχικά διαφωνείτε, προσπαθήστε να σκεφτείτε κάποιον που σας έχει βλάψει ή δε σας έχει βοηθήσει όταν χρειαστήκατε τη βοήθειά του, και τον οποίο θεωρείτε "καλό άνθρωπο" αποκλειστικά λόγω της συμπεριφοράς του προς τους άλλους.

Κανέναν;

Αναμενόμενο. Είμαστε οι "εξαιρέσεις" για τις οποίες φτιάχνουμε τους "κανόνες" μας, άλλωστε. Είπαμε...Ας είμαστε ειλικρινείς σε αυτό.

Βήμα 2ο

Στο 1ο Βήμα, εσκεμμένα (αλλά και αναγκαία) εισήχθη ο διττός χαρακτήρας της διάκρισης του "καλού ανθρώπου". Είπαμε ότι θεωρούμε "καλό" αυτόν ο οποίος δε βλάπτει ή αυτόν ο οποίος βοηθά. Σε αυτό το βήμα ας κάνουμε μια διάκριση και μεταξύ των δύο "καλών".

Ποιον, λοιπόν, θα θεωρούσατε σε μια σύγκριση "καλύτερο" από τους προηγούμενους δύο "καλούς" ανθρώπους; Αυτόν που δεν έχει βλάψει εσάς (και τους άλλους) ή αυτόν που σας (και τους) έχει βοηθήσει;

Μάλλον το δεύτερο. Είναι κοινός τόπος άλλωστε το να κρίνουμε την καλοσύνη με βάση την προσφορά. Από τη θρησκεία έως την πολιτική, κατά κοινή ομολογία "καλός" είναι αυτός που ενεργεί ώστε να βοηθήσει και να προσφέρει.

Και, όσοι δεν είναι αγνώμονες, θα θυμούνται και θα ευγνωμονούν αυτόν που τους βοήθησε και όχι αυτόν που απλά δεν τους έβλαψε. Το ένα εμπεριέχει δράση, το άλλο αδράνεια.

Βήμα 3ο

Και τελευταίο.

Σε ένα υποθετικό παράδειγμα, το μέλλον σας εξαρτάται από την απόφαση τριών ανθρώπων οι οποίοι δεν πρόκειται να ομοφωνήσουν ποτέ και για τίποτα. Δεν τους γνωρίζετε ώστε να τους έχετε χαρακτηρίσει ως "καλούς" ή "κακούς", γνωρίζετε όμως ότι ο πρώτος από αυτούς επηρεάζει (ή ελέγχει αν θέλετε) τον δεύτερο, ενώ ο τρίτος δρα ανεξάρτητα.

Στο θετικό (για εσάς) σενάριο, ο τρίτος κρίνει εναντίον σας ενώ ο πρώτος υπέρ σας, και μέσω της επιρροής (ή του ελέγχου όπως είπαμε) που ασκεί στον δεύτερο η τελική απόφαση καταλήγει επίσης υπέρ σας με ψήφους 2 προς 1.

Σε ποιον από τους δύο που ψήφισαν υπέρ σας, και άρα θεωρούνται "καλοί" (βλ. Βήμα 1), οφείλετε την ευγνωμοσύνη σας; Στον πρώτο, που επέλεξε να σας βοηθήσει και έδρασε για αυτό μέσω και της επιρροής του στον δεύτερο, ή στον δεύτερο που - πρακτικά αδρανής - απλά ακολούθησε τη στάση του πρώτου;

Η θεώρηση και του αρνητικού (για εσάς) σεναρίου, ίσως κάνει την απάντηση ακόμη πιο ξεκάθαρη. Στην περίπτωση, δηλαδή, που ο πρώτος έκρινε εναντίον σας και ο δεύτερος ακολουθούσε, ποιος θα ήταν ο περισσότερο "κακός", αυτός που ουσιαστικά θα σας είχε βλάψει; Ο πρώτος ή ο δεύτερος;

Μέσω αυτών των τριών απλών βημάτων εξηγείται και η ουσία του γνωμικού που μας έδωσε ο François de La Rochefoucauld. Η πραγματική καλοσύνη, αυτή που αξίζει να επαινείται, είναι απόλυτα συνδεδεμένη με την επιλογή. Η ζωή και οι ανθρώπινες σχέσεις είναι, σε τελική ανάλυση, ένα πλέγμα αποφάσεων από πολλούς διαφορετικούς ανθρώπους. Την ώρα αυτών των αποφάσεων όσοι συμμετέχουν καλούνται να επιλέξουν τη στάση τους, η οποία θα έχει θετικό ή αρνητικό αντίκτυπο σε έναν ή περισσότερους άλλους ανθρώπους. Αυτή και μόνο αυτή κρίνεται, αυτή διαμορφώνει το αποτέλεσμα, αυτή μετράει.

Όσον αφορά την καλοσύνη, λοιπόν, ας εκτιμούμε και ας επαινούμε αυτούς που επιλέγουν να τηρούν μια σωστή στάση στη ζωή τους, αυτούς που επιλέγουν να βοηθούν τους άλλους, αυτούς που επιλέγουν να είναι "καλοί" όταν βρίσκονται ενώπιων κρίσιμων αποφάσεων ενώ θα μπορούσαν να μην είναι.
Οι υπόλοιποι δεν το αξίζουν, διότι αφενός δεν το επέλεξαν, και αφετέρου έχει αποδειχθεί επανειλημμένα πως οι στάσεις τους είναι τόσο ευμετάβλητες όσο οι κατευθύνσεις των ανεμοδεικτών στα ελληνικά νησιά.

Και, δεν ξέρω για εσάς, αλλά εγώ ανέκαθεν θεωρούσα σημαντικότερους τους ανέμους και όχι τους ανεμοδείκτες.-

*O François VI duke de La Rochefoucauld (1613-1680) ήταν Γάλλος αριστοκράτης (Δούκας του Rochefoucauld και πρίγκηψ του Marcillac) και μάλλον ο μεγαλύτερος γνωμικογράφος όλων των εποχών. Σταδιοδρόμησε σαν αυλικός, στρατιωτικός και πολιτικός πριν αναγκασθεί (από τον Richelieu) να αποσυρθεί από την ενεργό δράση, οπότε και συνέγραψε το έργο "Réflexions ou sentences et maximes morales" (1625), πιο γνωστό ως "Maximes", που στην τελική του μορφή περιέχει 504 γνωμικά και αφορισμούς και θεωρείται το κλασικό έργο αυτού του λογοτεχνικού είδους. (Πηγή)

three_life_lessons_from_Richard_Feynman

4/3/2017

O Richard P. Feynman, γεννημένος στο Queens της Νέας Υόρκης το 1918, υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους θεωρη-τικούς φυσικούς όλων των εποχών, βραβευμένος με Nobel Φυσικής το 1965 για τη συμβολή του στην ανάπτυξη της κβαντικής ηλεκτροδυναμικής, και κάτοχος της έδρας Richard C. Tolman στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Καλιφόρνια μέχρι το τέλος της ζωής του το 1988.

O Richard Feynman (1918-1988).

Ένα από τα ευρύτερα γνωστά επιτεύγματά του είναι η σύλληψη και πρόταση μιας μεθόδου για την γραφική αναπαράσταση των αλληλεπιδράσεων των στοιχειωδών σωματιδίων. Η λογική πίσω από τα αρχικά "Διαγράμματα Feynman" η οποία επέτρεπε τη διαισθητική αντίληψη των πολύπλοκων αυτών αλληλεπιδράσεων (όπως το περίεργο σχηματάκι - sic - στην παρακάτω εικόνα), υιοθετήθηκε από το σύνολο των θεωρητικών φυσικών και ως "Διαγράμματα Feynman" αναφέρονται πλέον όσα διαγράμματα έχουν προταθεί έκτοτε με βάση την ίδια λογική.

Το πρώτο δημοσιευμένο "Διάγραμμα Feynman" στο περιοδικό Physical Review, το 1949.

Πέραν του έργου του στη θεωρητική φυσική, ο Feynman συμμετείχε στο "Πρόγραμμα Manhattan" για την ανάπτυξη της ατομικής βόμβας κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ήταν μέλος της "Επιτροπής Rogers" για τη διερεύνηση των αιτίων της τραγωδίας του διαστημικού λεωφορείου Challenger, ενώ θεωρείται, ακόμη, ότι συνέβαλε με τις πρωτοποριακές του ιδέες στο να τεθούν οι βάσεις της κβαντικής υπολογιστικής και της νανοτεχνολογίας.

Το κείμενο αυτό, ωστόσο, δεν εστιάζει σε κανένα από τα αμιγώς επιστημονικά επιτεύγματα του Richard Feynman αλλά στην ιδιαίτερης ακτινοβολίας προσωπικότητά του, όπως διασώζεται μέσα από βιβλία, αφηγήσεις, αλλά και βιντεοσκοπημένες διαλέξεις, ομιλίες και συνεντεύξεις του.

Ο Feynman ήταν αναμφισβήτητα ένας από τους πιο χαρισματικούς "δασκάλους" που πέρασαν ποτέ από την επιστημονική κοινότητα, ένας πρωτοπόρος της επικοινωνίας της επιστήμης, παθιασμένος, με χιούμορ, πολυταξιδευμένος, με ποικίλα ενδιαφέροντα (από τα bongo drums μέχρι τη ζωγραφική), και με μια - σχεδόν παιδική - περιέργεια που τον οδηγούσε να καταπιάνεται διαρκώς με αντικείμενα που του κέντριζαν το ενδιαφέρον, όσο ετερόκλητα και αν ήταν αυτά μεταξύ τους.

Το διαδίκτυο μας επιτρέπει σήμερα να έχουμε εικόνα "από πρώτο χέρι" για όλα τα προηγούμενα, μέσα από videos στα οποία ο ίδιος ο Feynman ξεδιπλώνει πτυχές αυτής της πραγματικά μοναδικής προσωπικότητας. Παρακολουθώντας τον να μιλάει, αλλά και διαβάζοντας για αυτόν (συνιστώ ανεπιφύλακτα το βιβλίο του "Surely You're Joking, Mr. Feynman"), μπορεί κανείς να ανακαλύψει τον τρόπο σκέψης του, τις απόψεις του για τη φύση, τον άνθρωπο και την επιστήμη, να ανακαλύψει τη στάση του - με λίγα λόγια - απέναντι στην ίδια τη ζωή.

Από το σύνολο της πληροφορίας για τον Feynman προσωπικά ξεχωρίζω τρία σημεία από συνεντεύξεις και ομιλίες του, τα οποία και αξιολογώ ως ιδιαίτερης σημασίας ώστε να τα θεωρώ - πρακτικά - μαθήματα ζωής. Αυτά και θα μοιραστώ μαζί σας στη συνέχεια.

Μάθημα 1ο: Περί αβεβαιότητας και γνώσης

Το να ακούς ένα από τα λαμπρότερα μυαλά της σύγχρονης επιστήμης να λέει:

"I'm not absolutely sure of anything, and of many things I don't know anything about"

φαντάζει παράταιρο σε έναν κόσμο που μοιάζει ιστορικά να κυριαρχείται από την ηγεμονία αυτόκλητων αυθεντιών. Ή συστημάτων αυθεντιών, αν θέλετε, από την πολιτική και τη θρησκεία μέχρι την κοινωνική πραγματικότητα και την ίδια την επιστήμη.

"I don't feel frightened by not knowing things"

συνεχίζει ο Feynman, και αναπόφευκτα φέρνει στο μυαλό του καθενός όλες εκείνες τις φορές (ιστορικές αλλά και σύγχρονες) που κάποια από τις "αυθεντίες" που ανέφερα προηγούμενα προσπάθησε και κατάφερε να επιβάλει το φόβο σε περισσότερους ή λιγότερους ανθρώπους προκειμένου να τους χειραγωγεί, βασισμένη στην αβεβαιότητα του αγνώστου.

Πόσο ελεύθεροι μπορούμε να είμαστε άραγε όταν ζούμε τη ζωή μας διαρκώς φοβισμένοι (ή και βολικά αποχαυνωμένοι ενίοτε), μη στηριζόμενοι στις δυνάμεις μας αλλά αναζητώντας μια αυθεντία για να μας δώσει τις απαντήσεις που χρειαζόμαστε, ή που νομίζουμε ότι χρειαζόμαστε;...

Μάθημα 2ο: Περί τιμών

O Feynman έδωσε τη συγεκριμένη απάντηση ερωτηθείς για το τι σημαίνουν για αυτόν τα βραβεία που είχε λάβει, με σημαντικότερο βέβαια το Nobel Φυσικής.

"Ι've already got the prize. The prize is the pleasure of finding the thing out; the kick in the discovery; the observation of the people use it. Those are the real things. The honors are unreal to me."

Οι παραπάνω λέξεις αποτελούν εν ολίγοις και την εξήγηση του γιατί τόσοι άνθρωποι, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, αφιέρωσαν και εξακολουθούν να αφιερώνουν τόσο χρόνο και κόπο στην επιστήμη. Το βραβείο του επιστήμονα δεν είναι οι τιμές. Οι τιμές μπορεί να έρθουν ως αναγνώριση της δουλειάς κάποιου - ή και να μην έρθουν ποτέ - ωστόσο αυτό δεν αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο ένας πραγματικός λάτρης της επιστήμης* αντιμετωπίζει την ενασχόλησή του με αυτή.

Πέρα από την επιστήμη και τους επιστήμονες ωστόσο, η ταπεινή μου άποψη είναι ότι τα λόγια του Feynman έχουν εφαρμογή στη ζωή του κάθε ανθρώπου. Όταν ασχολείσαι με κάτι αποσκοπώντας αποκλειστικά στην αναγνώριση και τις τιμές, έχεις χάσει το σημαντικότερο κομμάτι τόσο αυτής της ενασχόλησης, όσο και της ίδιας της ζωής: τη χαρά του να κάνεις κάτι το οποίο αγαπάς. Προφανώς και αυτό δεν αφορά τους στόχους που μπορεί να έχει κάποιος στη ζωή του και τη λαχτάρα του να τους πραγματοποιήσει, αφορά όμως την εμμονή για την αναγνώρισή του από τους άλλους μέσω των τιμών. Και εάν αυτή τελικά δεν έρθει, για ανθρώπους με τέτοιες εμμονές κάθε προσπάθεια έως τότε καθίσταται κενή. Πολλές φορές δε, αυτό συμβαίνει και μετά την παροδική "λάμψη" μιας βράβευσης. Τα παραδείγματα πραγματικά αναρίθμητα, και η παρατήρηση της ουσιαστικής δυστυχίας σε ανθρώπους που φαινομενικά έχουν κατακτήσει πολλές "κορυφές" στη ζωή τους κάθε άλλο παρά μη σχετική είναι.

Ο αστερίσκος στο τέλος της προ-προηγούμενης παραγράφου αφορούσε το αναμενόμενο - και εύλογο θα έλεγα - ερώτημα για το αν όλοι οι επιστήμονες είναι τόσο "ρομαντικοί λάτρεις της επιστήμης" όπως παρουσιάζονται μέσα από το συγκεκριμένο απόσπασμα των λόγων του Feynman. Η απάντηση είναι ένα σαφές "όχι". Μετρώντας πάνω από 10 χρόνια στο συγκεκριμένο χώρο, θα τολμούσα να πω μάλιστα ότι στη σημερινή εποχή αυτοί οι "ρομαντικοί" δεν αποτελούν καν την πλειοψηφία των όσων εμπλέκονται με την επιστήμη και βιοπορίζονται από την ενασχόλησή τους με αυτήν. Οι επιστήμονες είναι και αυτοί άνθρωποι, άλλωστε, και δε θα μπορούσαν να αποτελούν εξαίρεση των όσων αναφέρω στην προηγούμενη παράγραφο. Ωστόσο, η επιστήμη όπως και η ίδια η κοινωνία, προχωρούν μπροστά ωθούμενες από τις μειοψηφίες. Από ανθρώπους που αναγνωρίζουν την ουσία αυτού που τόσο αυθόρμητα διατυπώνει ο Feynman και προσπαθούν να το εφαρμόζουν στη ζωή τους. Όσο μπορούν και όσο αντέχουν.

Μάθημα 3ο: Περί σύμπαντος και ζωής

Το συγκεκριμένο απόσπασμα δε χρειάζεται ιδιαίτερη ανάλυση, μιας και σε φιλοσοφικό επίπεδο μπορεί να ερμηνευτεί διαφορετικά από τον καθένα. Εγώ θα μείνω στην αποστροφή του Feynman μετά την παράθεση όλης της σοφίας που μπορεί να περιλαμβάνεται (ή να μην περιλαμβάνεται) στη φράση "The whole universe, is in a glass of wine" όπως επιχειρούμε να την αναλύσουμε με την ανθρώπινη λογική:

"...remember that nature doesn't know it."

Όπως πολλοί από τους ανθρώπους φαίνεται να μη γνωρίζουμε τίποτα για τη φύση και την ίδια τη ζωή...

who_do_opinion_leaders_lead?

11/11/2016

Πηγή: Pixabay

Είναι πια επίσημο: ο Donald Trump θα είναι ο 45ος Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Πριν λίγα μόλις εικοσιτετράωρα επικράτησε της Hillary Clinton στις αμερικανικές εκλογές έπειτα από την - ίσως πιο μακρά στην ιστορία - προεκλογική περίοδο στην άλλη όχθη του Ατλαντικού, και από τις 20 Ιανουαρίου του 2017 θα έχει και τυπικά τις τύχες των ΗΠΑ, αλλά και του πλανήτη εν μέρει, στα μικροκαμωμένα(;) χέρια του (pun intended).

Η εκλογή του έρχεται σε συνέχεια της επίσης "απρόσμενης" επικράτησης του Brexit στο Βρετανικό δημοψήφισμα του καλοκαιριού, αλλά - ας μην ξεχνιόμαστε οι Έλληνες - και της εξ ίσου "απρόσμενης" (ειδικά σε σχέση με το εύρος της) επικράτησης του Όχι στο δικό μας δημοψήφισμα το καλοκαίρι του 2015.

Η λέξη "απρόσμενη" εντός εισαγωγικών (ή πατροπαράδοτων quotes όπως μου επιτρέπει ο online επεξεργαστής κειμένου) έχει τη δική της σημειολογία. Και αναφέρεται στο κοινό χαρακτηριστικό που είχαν οι προαναφερθείσες αναμετρήσεις όσον αφορά την προβολή τους από τα social media.

Και στις τρεις αυτές περιπτώσεις, λοιπόν, είναι αξιοσημείωτο ότι η συντριπτική πλειοψηφία των αποκαλούμενων "opinion leaders" των social media ήταν εναντίον των επιλογών που επικράτησαν. Με αποκορύφωμα, βεβαίως, τις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ, στις οποίες οι επιδραστικότεροι (σύμφωνα με τα metrics) χρήστες σε Facebook, Twitter, Instagram και YouTube ήταν μαζικά και επί μακρόν εναντίον της επιλογής που τελικά επικράτησε, ενώ και πολλά από τα παραδοσιακά μέσα (σ.σ. τηλεοπτικά δίκτυα και εφημερίδες) είχαν μήνες πριν ταχθεί ανοιχτά εναντίον της υποψηφιότητας του Donald Trump.

Οι ομοιότητες στη σειρά των γεγονότων αυτών (Όχι - Brexit - Trump) και οι μετεκλογικές αντιδράσεις στα αποτελέσματα, δημιουργούν εύλογα απορίες για το πως είναι δυνατόν να συνέβησαν όλα αυτά ενώ φαινομενικά το κλίμα που είχε διαμορφωθεί στα social media ήταν τόσο έντονα εναντίον των επιλογών που επικράτησαν.

Γιατί, λοιπόν, σε τρεις τόσο κρίσιμες αναμετρήσεις οι "opinion leaders" απέτυχαν να καθοδηγήσουν την κοινή γνώμη και, σε τελική ανάλυση, να εκφράσουν ως δείγμα περισσότερο αντιπροσωπευτικά το κλίμα που είχε διαμορφωθεί;

Αρχικά, και εφόσον στα προηγούμενα γίνεται αναφορά στα social media, θα ήταν χρήσιμο να έχουμε υπόψη μας ότι στη σημερινή εποχή οι εν λόγω πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης διαδραματίζουν βασικό ρόλο σε αυτό που ονομάζουμε συνολικά "ενημέρωση", είτε μέσω της παραγωγής πρωτογενούς περιεχομένου, είτε μέσω της διακίνησης/αναδημοσίευσης πληροφορίας (άρθρων, videos, κλπ). Η επιρροή τους δε, εκτείνεται και πέρα από τους ενεργούς τους χρήστες, καθώς σχεδόν όλες οι πηγές ηλεκτρονικής πληροφόρησης αξιολογούνται πλέον με βάση τα metrics, δημοφιλέστερα των οποίων είναι αυτά που συνδέονται με τα social media (θυμηθείτε λόγου χάρη την τελευταία φορά που διαβάσατε ένα άρθρο στο διαδίκτυο το οποίο δε συνοδευόταν από τα χαρακτηριστικά εικονίδια like/share/retweet κλπ). Όταν λοιπόν αυτές οι πηγές επιδιώκουν (ή αναγκάζονται) να προσελκύσουν διαφημιστικά έσοδα μέσω βελτίωσης της - κατά metrics - δημοφιλίας τους, είναι αναμενόμενο να προσαρμόζουν ανάλογα και το περιεχόμενό τους, το οποίο προφανώς καταναλώνουν και οι μη χρήστες των social media.

Και επανερχόμαστε στην απάντηση του ερωτήματος που τέθηκε πριν. Για να εξηγηθούν λοιπόν τα όσα συνέβησαν, θα πρέπει: είτε οι εν λόγω "opinion leaders" να ζουν σε μία παράλληλη πραγματικότητα η οποία τους αποτρέπει να αντιληφθούν τι συμβαίνει γύρω τους, είτε να μην είναι τόσο επιδραστικοί όσο θέλουν να παρουσιάζονται (ή θέλουν να μας τους παρουσιάζουν). Να είναι ανεπαρκείς, δηλαδή, είτε ποιοτικά είτε ποσοτικά όσον αφορά την επιδραστικότητα των απόψεων που εκφράζουν.

Κατά την άποψή μου ισχύουν και τα δύο.

Από τη μία πλευρά, η ποιοτική σύγκριση των ανθρώπων που θεωρούνται επιδραστικοί σήμερα είναι τουλάχιστον απογοητευτική σε σχέση με το παρελθόν. Το διαδίκτυο μέσα από το (θετικότατο) γεγονός ότι μας παρέχει πρόσβαση σε έναν ωκεανό πληροφορίας έφερε μαζί του - ακριβώς λόγω αυτού - αμέτρητες χαμηλής ποιότητας απόψεις στη διάθεσή μας αλλά και τη δική μας δυσκολία να τις αξιολογήσουμε σωστά. Οι περισσότεροι από τους "opinion leaders" των social media δεν είναι κάτι άλλο παρά κατασκευάσματα του ίδιου του συστήματος χωρίς αναφορές ή υπόσταση εκτός αυτού, ή/και υποπροϊόντα της δικτατορίας των like (βλ. και εδώ) που δεν αντέχουν σε καμία σοβαρή σύγκριση με τους αντίστοιχους επιδραστικούς ανθρώπους του παρελθόντος. Μια εξήγηση για την αποτυχία τους να επηρεάσουν περισσότερο κόσμο ίσως θα ήταν αυτή να οφείλεται στη - συνειδητή ή υποσυνείδητη - χαμηλή αξιολόγηση της πολιτικής τους άποψης ακόμα και από τους ακολούθους τους στα social media, οι οποίοι τους "τιμωρούν" απλά αγνοώντας τους όταν υπερβαίνουν τα όρια αυτού για το οποίο είναι κατά βάση γνωστοί. Για παράδειγμα, πως αξιολογείται άραγε η πολιτική θέση ενός δημοφιλούς αθλητή, ηθοποιού ή τραγουδιστή από το κοινό του;

Από την άλλη πλευρά, τα μερικές χιλιάδες (για την Ελλάδα), εκατοντάδες χιλιάδες (για την Ευρώπη) ή εκατομμύρια (για ολόκληρο τον πλανήτη) likes, κοινοποιήσεις ή αναπαραγωγές κάποιων απόψεων, τι ποσοστό του συνολικού πληθυσμού που σκέφτεται, διαμορφώνει άποψη και τελικά ψηφίζει αντιπροσωπεύουν; Και επιπλέον, τι ποσοστό αντιπροσωπεύουν οι προαναφερθείσες "θετικές αντιδράσεις" με βάση το συνολικό αριθμό χρηστών των social media; Η απάντηση και στις δύο περιπτώσεις είναι: μικρό. Για παράδειγμα, τι επιδραστικότητα έχει μία πολιτική άποψη η οποία συγκεντρώνει 1.000 ή και 10.000 "θετικές αντιδράσεις" στην Ελλάδα όταν οι ακόλουθοι αυτού που τη διατυπώνει είναι τουλάχιστον δεκαπλάσιοι και οι ενεργοί χρήστες των social media είναι τουλάχιστον εκατονταπλάσιοι;

Σε τελική ανάλυση, και επιμένοντας λίγο περισσότερο στα ποιοτικά χαρακτηριστικά του "προϊόντος" που μας παρέχουν στη σημερινή εποχή τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όσον αφορά τη διαμόρφωση πολιτικής άποψης, θα έλεγα το εξής:

Όσο και να θέλουν κάποιοι να πιστεύουν ότι η πολιτικοποιημένη παρουσία τους στα social media (και η απήχησή τους εκεί) τους κάνει κάτι περισσότερο από ό,τι είναι, θα έρχεται πάντα η πραγματικότητα για να τους αποδεικνύει (έως ότου το καταλάβουν) ότι οι απόψεις τους μοιράζονται τα ίδια ποιοτικά χαρακτηριστικά δημοφιλίας με μία selfie της Kim Kardashian, ένα βίντεο με κουταβάκια, μία φωτογραφία από το ηλιοβασίλεμα στη Σαντορίνη κι ένα ζευγάρι μπότες δώρο στην εκπομπή της Ελένης Μενεγάκη.

Απλό. Δεν είναι;

first_day_of_school

12/9/2016

Πρώτη μέρα στο σχολείο.

Τη δική μου πρώτη πρώτη μέρα στο σχολείο δε τη θυμάμαι καθόλου.
Δε θυμάμαι αν είχα άγχος ή προσμονή, αν έβρεχε ή αν είχε ήλιο, αν με πήρε από το χέρι και με πήγε μέχρι εκεί η μητέρα ή ο πατέρας μου, αν έπιασα κατευθείαν κουβέντα με τα άλλα παιδάκια ή έμεινα σε μία γωνία σιωπηλός, αν τελικά ως εμπειρία ήταν ευχάριστη ή δυσάρεστη.

Τίποτα. Κενό.

Θυμάμαι, ωστόσο, αρκετές από τις επόμενες πρώτες μέρες. Σε μεγαλύτερες τάξεις του δημοτικού, στο γυμνάσιο, έπειτα στο λύκειο. Και αν όχι με κάθε λεπτομέρεια, θυμάμαι την αίσθηση που είχε κάθε τέτοια μέρα και δε νομίζω ότι θα την ξεχάσω ποτέ.

Για εμάς τα παιδιά των '80s που μεγαλώσαμε σε πόλεις - αρκετά πριν από την έκρηξη της τεχνολογίας, των κινητών τηλεφώνων, των social media και του mobile internet - οι πρώτες μέρες των σχολικών μας χρόνων συνήθως σήμαιναν και την επανένωσή μας με τους σχολικούς μας φίλους μετά από ένα καλοκαίρι "σιγής ασυρμάτου". Ποιος μπορούσε να επικοινωνήσει με τους φίλους του, άλλωστε, όταν περνούσε δύο με τρεις μήνες "χαμένος" ανάμεσα στα χωριά των παππούδων του και τις διακοπές με τους γονείς;

Κάθε πρώτη μέρα στο σχολείο, λοιπόν, εκτός από αγιασμούς, καινούριες αίθουσες, καινούρια βιβλία, τσάντες και λοιπά σχολικά, είχε και ένα σωρό εξιστορήσεις για το πως περάσαμε το καλοκαίρι, που πήγαμε, τι κάναμε, που σταμάτησε το προσωπικό μας μέτρημα για το ιερό (sic) δίπτυχο "μπάνια - παγωτά", και τόσα άλλα. Κάθε πρώτη μέρα στο σχολείο ήταν και ένα καινούριο ξεκίνημα, το οποίο - εγώ τουλάχιστον - το θυμάμαι να είναι γεμάτο αισιοδοξία για την επόμενη χρονιά.

Στη σημερινή εποχή τα περισσότερα από όσα αναφέρω στα προηγούμενα έχουν αλλάξει. Έχει αλλάξει ο τρόπος που τα παιδιά επικοινωνούν με τους φίλους τους ή κάνουν καινούριους φίλους, έχουν αλλάξει οι συνήθειες των - δικών μας - παιδικών χρόνων, έχει αλλάξει το μοτίβο "διακοπές στο χωριό" μιας και πολλοί από τους τωρινούς παππούδες (σ.σ. οι γονείς της γενιάς μας) ζουν πλέον στις πόλεις, έχει αλλάξει η οικονομική δυνατότητα της πλειοψηφίας των οικογενειών για καλοκαιρινές διακοπές, έχει αλλάξει ο κόσμος κι έχουν αλλάξει οι άνθρωποι.

Αυτό που παραμένει, δυστυχώς, είναι η διαρκώς φθίνουσα πορεία του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Ενός συστήματος που όσοι είναι "εντός" του φαίνεται ότι δεν προσπαθούν αρκετά, και όσοι είναι "εκτός" του ότι δεν ενδιαφέρονται αρκετά για να το αλλάξουν.

Οι "εντός" αναλώνονται σε αναθέματα και αφορισμούς για το πως το σύστημα (περίπου ως αυτόνομη οντότητα) καταπνίγει κάθε προσπάθεια βελτίωσής του, για το πως οι τρανταχτές ελλείψεις σε υλικοτεχνικές υποδομές "κόβουν τα πόδια" ακόμα και των πιο ορεξάτων νέων δασκάλων/καθηγητών, για το πόσο έχουν κουραστεί όλοι να προσπαθούν, για το πως για όλα φταίνε οι εκάστοτε πολιτικές ηγεσίες...

Οι "εκτός" αναλώνονται (ή, αναλωνόμαστε, καλύτερα) σε αναλύσεις για το πως οδεύουμε με βάση το μοτίβο "κάθε πέρυσι και καλύτερα", για το πόσο λιγότερα φαίνεται να μαθαίνουν πια τα παιδιά στα σχολεία, για το πόσο πιο απροετοίμαστα εισέρχονται στα πανεπιστήμια, για το πόσο πιο ανεπαρκείς είναι οι σημερινοί δάσκαλοι, για το πως για όλα φταίνε οι εκάστοτε πολιτικές ηγεσίες...

Κοινός τόπος: η αδράνεια όλων.

Έχουν γραφεί, γράφονται, και θα γραφούν ακόμη χιλιάδες άρθρα για το πως μπορεί να αλλάξει το ελληνικό σύστημα πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Όχι όλα σωστά, ωστόσο δε θα είχε νόημα να προσθέσω και ένα δικό μου σε αυτή τη λίστα. Ιδέες και προτάσεις υπάρχουν ήδη.

Αυτό στο οποίο θα μπορούσα να επιμείνω - με πλήρη επίγνωση των συνθηκών που επικρατούν τόσο στην ελληνική εκπαίδευση όσο και στην ελληνική οικογένεια του σήμερα - αφορά τους γονείς, και όχι τους δασκάλους ή τα παιδιά.

Αγαπητοί γονείς, λοιπόν, η ταπεινή μου άποψη είναι ότι οι όποιες αλλαγές - για να είναι ουσιαστικές - πρέπει να ξεκινήσουν από εσάς.

Να παρακολουθείτε την πορεία των παιδιών σας και να μην τα "παρκάρετε" απλά στο σχολείο τις ώρες που δουλεύετε, περιμένοντας τους ελέγχους του τριμήνου για να δείτε πως τα πηγαίνουν.

Να συζητάτε μαζί τους, να τα ακούτε, να τα βοηθάτε και να αναζητάτε λύσεις στα όποια προβλήματα αντιμετωπίζουν στη σχολική τους καθημερινότητα.

Να επικοινωνείτε με τους δασκάλους τους, να συνεργάζεστε μαζί τους, να απαιτείτε να κάνουν σωστά τη δουλειά τους και να τους ελέγχετε όταν χρειάζεται.

Να θέτετε το ζήτημα της εκπαίδευσης ως προτεραιότητα στις πολιτικές σας συζητήσεις/απαιτήσεις/επιλογές και να μην ελπίζετε απλά ότι με την είσοδο ενός παιδιού στο πανεπιστήμιο (μέσα από ένα κακό σχολείο, φροντιστήρια και ιδιαίτερα μαθήματα) όλα θα διορθωθούν (βλ. και εδώ).

Να προσπαθείτε να προσφέρετε στα παιδιά σας στέρεες βάσεις για να αναπτύξουν τις δεξιότητές τους και να μη βασίζετε την πορεία τους στη δική σας βοήθεια - ως δεκανίκι - για μια ζωή.

Να είστε εκεί με λίγα λόγια.
Διότι, ακόμη και αν δε μπορούν να αλλάξουν άμεσα όλοι οι άλλοι εντός του εκπαιδευτικού συστήματος, εσείς μπορείτε να αλλάξετε.

Καλή σχολική χρονιά!

the_last_swim_of_the_summer

30/8/2016

Το τελευταίο μπάνιο του καλοκαιριού είναι...

...είναι αυτό που πηγαίνεις νωρίς στην παραλία για να μείνεις όσο περισσότερο γίνεται.

...είναι αυτό που κάθεσαι συνέχεια κάτω από τον ήλιο και δε σε νοιάζει αν καείς.

...είναι αυτό που ξαπλώνεις στην άμμο, κλείνεις τα μάτια και μετράς κύματα να σπάνε.

...είναι αυτό που μπαίνεις στη θάλασσα και βγαίνεις μόνο αφού "βγάλεις λέπια" (που σου 'λεγε όταν ήσουν μικρός κι η μαμά - sic).

...είναι αυτό που βουτάς και ξαναβουτάς το κεφάλι σου στο νερό για να απολαύσεις την ηρεμία του βυθού.

...είναι αυτό που φεύγοντας κοιτάζεις για μια τελευταία φορά τη θάλασσα και μελαγχολείς επειδή σκέφτεσαι πόσο αργεί το επόμενο καλοκαίρι.

...είναι όλα αυτά, αλλά και πολλά ακόμη για τον καθένα ξεχωριστά.

Το τελευταίο μπάνιο, τελικά, είναι το τέλος του καλοκαιριού.

Γι' αυτό κι εγώ (που σήμερα έκανα το τελευταίο μου μπάνιο για φέτος) ζηλεύω όσους μπορούν να πηγαίνουν στη θάλασσα και το Σεπτέμβρη, και τον Οκτώβρη, και όσο ο τόπος και οι υποχρεώσεις τους το επιτρέπουν.

Τους ζηλεύω σχεδόν αφόρητα, επειδή γι'αυτούς το καλοκαίρι αργεί να τελειώσει ή - αν είναι πολύ τυχεροί - μπορεί και να διαρκεί για πάντα.

August_in_Greece

25/8/2016

Ο Αύγουστος στην Ελλάδα έχει απ' όλα.

Έχει μεταμεσονύκτιες παρακολουθήσεις Ολυμπιακών Αγώνων, επιτυχίες και αποτυχίες, πανηγυρισμούς, αλληλοκατηγορίες, παράπονα και αφίξεις στα αεροδρόμια.

Έχει ποδοσφαιρικές μεταγραφές, ατελείωτες αναλύσεις, προκριματικά ευρωπαϊκών διοργανώσεων, αποθέωση και απαξίωση, παράγκες και αναβολή πρωταθλήματος.

Έχει εκκαθαριστικά ΕΝΦΙΑ, δελτία πρόβλεψης φοροκαταιγίδων (sic), προετοιμασίες για τη ΔΕΘ, απεργίες στον ΟΑΣΘ, δημοπρασίες τηλεοπτικών αδειών, προπαγάνδα και ρεπορτάζ από παραλίες.

Έχει διακοπές στα νησιά, 452.984.821 φωτογραφίες στα social media, συναυλίες και θεατρικές παραστάσεις, ταβέρνες πάνω στο κύμα, ξαπλώστρες, ρακέτες και cocktails στην άμμο.

Έχει πανηγύρια στα χωριά, τραπέζια με συγγενείς, ψητά και χορούς, τσίπουρα κάτω από τους πλατάνους και ρακόμελα στις πλατείες.

Έχει τους Έλληνες, με λίγα λόγια, τους οποίους όσο κι αν προσπαθήσεις δεν τους "πιάνεις" από πουθενά.

Προσωπικά δεν είμαι βέβαιος αν ζούμε τις δικές μας "τελευταίες ημέρες της Πομπηίας" ή αν πραγματικά είμαστε ένας λαός "καταδικασμένος να επιβιώσει"...
Προτιμώ να σκέφτομαι το δεύτερο, αν και η επιβίωση από την ευημερία απέχουν πραγματικά πολύ μεγάλη απόσταση. Και αυτήν την απόσταση κάθε άλλο παρά σίγουρος είμαι ότι είμαστε ικανοί, έτοιμοι - ή ακόμα και πρόθυμοι - να τη διανύσουμε.

the_schism_behind_BREXIT_vs_BREMAIN

22/6/2016

Αύριο, 23 Ιουνίου, οι πολίτες του Ηνωμένου Βασιλείου καλούνται να επιλέξουν μέσω δημοψηφίσματος εάν επιθυμούν την έξοδό τους από την Ευρωπαϊκή Ένωση ή την παραμονή τους σε αυτή. Το συγκεκριμένο δημοψήφισμα έχει αναδειχθεί ως ένα ζήτημα παγκόσμιας σημασίας, και δικαίως, με πλήθος αναλύσεων για τα υπέρ και κατά της πορείας που θα συνεπάγεται ένα "Brexit" ή ένα "Bremain" (sic).

Και, μπορεί η οικονομία να βρίσκεται στο επίκεντρο των περισσότερων διαξιφισμών, ωστόσο το βασικότερο κατά την άποψή μου πρόβλημα του ζητήματος "Brexit vs Bremain" - όποιο από τα δύο και αν ψηφιστεί ως επιλογή τελικά - είναι ο διχασμός που αυτό έχει επιφέρει (ή έχει αναδείξει αν θέλετε) σε κοινωνικό επίπεδο.

Δεδομένου ότι η επιλογή όπως όλα δείχνουν θα κριθεί "στο νήμα", οποιοδήποτε αποτέλεσμα θα σημαίνει ότι υπάρχει και το άλλο μισό των ενεργών Βρετανών πολιτών που είναι σφόδρα αντίθετο στην επιλογή που επικράτησε. Και για κάτι τέτοιο δε μπορεί να πανηγυρίζει κανείς.

Σε μικρότερη κλίμακα, η όλη κατάσταση θυμίζει τις πρόσφατες προεδρικές εκλογές στην Αυστρία, τις οποίες κέρδισε στο 2ο γύρο (ανατρέποντας μάλιστα τα δεδομένα του πρώτου) ο ανεξάρτητος υποψήφιος Alexander Van der Bellen με 50.35%, έναντι 49.65% του Norbert Hofer από το FPO (το οποίο ευγενικά ορίζεται ως "right wing populist party" και λιγότερο ευγενικά ως "nationalist party").
Το ότι η Αυστρία κατάφερε να εκλέξει έναν μετριοπαθή πρόεδρο είναι - φυσικά - θετικό. Αυτό όμως δεν αναιρεί το γεγονός ότι οι μισοί πολίτες της χώρας στηρίζουν την ιδεολογία του FPO, υπέρ της ξενοφοβίας, της απομόνωσης, των τειχών και των κλειστών συνόρων.
Έχει κάποιος λόγο να πιστεύει ότι αυτό το 49.65% πρόκειται να μειωθεί μετά από τη συγκεκριμένη εκλογή (ή λόγω αυτής) ώστε να μπορεί να πανηγυρίζει απλά και μόνο για το αποτέλεσμά της;... Μάλλον όχι.

Ζούμε σε μία Ευρώπη στην οποία ο θεσμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρά τα αναρίθμητα καλά που μας έχει προσφέρει, έχει καταλήξει να διχάζει τους πολίτες της. Η οικονομική κρίση στο Νότο, η αύξηση των μεταναστευτικών ροών (εντός Ε.Ε. και από χώρες εκτός της) και η άνοδος του εθνικισμού σχεδόν στο σύνολο των κρατών-μελών της, συνθέτουν ένα πολύ δυσάρεστο πλαίσιο για την ίδια την ιδέα της "Ενωμένης Ευρώπης". Και - δυστυχώς - τα αίτια της συγκεκριμένης κρίσης φαίνεται να αναλύονται λανθασμένα και να αντιμετωπίζονται επιφανειακά σε επίπεδο κεντρικής Ευρωπαϊκής Διοίκησης.

Το ζήτημα του Βρετανικού δημοψηφίσματος έχει φέρει την Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμέτωπη με τη μεγαλύτερη κρίση από ίδρυσής της και έχει αναδείξει - ίσως με τον πιο εμφατικό τρόπο - το διχασμό που επικρατεί στις περισσότερες από τις κοινωνίες των κρατών-μελών της.

Κανένας δε μπορεί να είναι βέβαιος για τα αποτελέσματα του αυριανού δημοψηφίσματος.
Κανένας δε μπορεί να είναι βέβαιος για τα όσα θα επακολουθήσουν σε εθνικό (για τους Βρετανούς) και ευρωπαϊκό επίπεδο.
Αυτό για το οποίο μπορούμε να είμαστε βέβαιοι, ωστόσο, είναι ότι εάν ο πολιτικός και οικονομικός σχεδιασμός της Ε.Ε. δεν αλλάξει δραστικά μέσα στα επόμενα χρόνια, ο διχασμός θα συνεχίσει να τροφοδοτείται. Και στην επόμενη μεγάλη κρίση (αν θεωρήσουμε ότι η παρούσα θα ξεπεραστεί) θα είναι ακόμη πιο έντονος, ακόμη πιο δύσκολα αντιμετωπίσιμος, ακόμη πιο καταστρεπτικός.

Οι σημερινοί Ευρωπαίοι ηγέτες πρέπει να αντιληφθούν επιτέλους (sic) ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι στον πυρήνα της ένα πολιτικό εγχείρημα.
Ως τέτοιο ιδρύθηκε, ως τέτοιο αναπτύχθηκε, ως τέτοιο επιβίωσε μέχρι σήμερα. Και, ως τέτοιο, δε μπορεί να έχει κανένα μέλλον χωρίς την ομόνοια των κοινωνιών που επιχειρεί να ενώσει.
Τόσο απλά.-

<<Previous